اين مصلحت‌انديشى و تساهل ، كار را بدان‌جا رساند كه پس از گذشت سى سال از رحلت پيامبر اكرم صلّى اللّه عليه و إله و سلّم ، فرزندان بردگان آزاد شده « 1 » كه تا ديروز در مقابل اسلام صف‌آرايى كرده بودند ، به مراكز حكومت راه يافتند . آنچه گذشت ، در مورد مرجعيت سياسى بود كه به حكومت مىپرداخت ، اما نسبت به مرجعيت فكرى بايد بگوييم : پس از آن‌كه ايدهء « اجتهاد در مقابل نص » موجب گرفتن مرجعيت سياسى از اهل بيت شد ، براى حكام مشكل بود به مرجعيت فكرى اهل بيت اعتراف كنند ، زيرا اعتراف به مرجعيت فكرى اهل بيت ، موجب ايجاد وضعى مىشد كه براى آنان اين امكان را فراهم مىكرد تا حكومت و مرجعيت سياسى را نيز به دست گيرند . از سوى ديگر اعتراف به مرجعيت فكرى خليفهء حاكم هم ممكن نبود ، زيرا خواسته‌هاى مرجعيت فكرى با خواسته‌هاى مرجعيت سياسى تفاوت داشت . ازاين‌رو احساس صلاحيت يك فرد براى تصدى حكومت و مرجعيت سياسى به‌هيچ‌وجه ملازم نيست با اين‌كه اين فرد بتواند به‌عنوان رهبر فكرى و بالاترين مرجع بعد از قرآن و سنت براى فهم موضوعات مكتبى منصوب شود ، زيرا رهبرى

--> ( 1 ) - بردگان آزاد شده ( طلقا ) صفت كسانى است كه بعد از فتح مكه مسلمان شدند ، نظير ابو سفيان و فرزندش معاويه . ر . ك : تاريخ طبرى ، ج 2 ، ص 161 .